تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 25/11/74

رشته و گرايش :زبان شناسي همگاني

استاد مشاور : دکتر جهانگير فکري ارشاد

نام و نام خانوادگي : آزاده رادنژاد

دانشكده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر سيد محمدتقي طيب

بررسي تحولات دستورشناسي زبان فارسي

چكيده

در اين‌ رساله‌ شناختي‌ كه‌ دستوريان‌ از دستور زبان‌ فارسي‌ به‌ دست‌ آورده‌اند و به‌ زبان‌ فارسي‌ ارائه‌كرده‌اند، مورد بررسي‌ تحول‌ شناختي‌ قرار گرفته‌ است‌. حوزه‌ اين‌ درس‌ از يك‌ سو به‌ شمس‌ قيس‌ رازي‌ درقرن‌ هفتم‌ و از سوي‌ ديگر به‌ دستور شناس‌ معاصر ، مهدي‌ مشكوة‌الديني‌ محدود مي‌شود. در اين‌ بررسي‌ ازديدگاه‌ تحول‌ شناختي‌ سه‌ دوره‌ تشخيص‌ داده‌ شده‌ است‌ كه‌ عبارتند از 1ـ دستور شناسي‌ به‌ تقليد از صرف‌ ونحو عربي‌ 2ـ دستور شناسي‌ با توجه‌ به‌ دستور زبانهاي‌ اروپائي‌ 3 ـ دستور شناسي‌ بر پايه‌ نظريه‌هاي‌ زباني‌ .در هر يك‌ از اين‌ دوره‌ها دستوريان‌ شاخص‌تر انتخاب‌ شده‌ مورد بررسي‌ قرار مي‌گيرند. روش‌ اين‌ بررسي‌مبتني‌ بر مقايسه‌ است‌. به‌ اين‌ ترتيب‌ كه‌ سعي‌ شده‌ است‌ شناخت‌ دستوري‌ هر دوره‌ در پرتو دستاوردهاي‌دوره‌ بعد مورد ارزيابي‌ قرار گيرد.

از اين‌ بررسي‌ در مي‌يابيم‌ كه‌ عصر دستور شناسي‌ دوره‌ اول‌ كه‌ شاخص‌ آن‌ تقليد از صرف‌ و نحو عربي‌است‌ خاتمه‌ يافته‌ است‌ ولي‌ عصر دستور شناسي‌ به‌ شيوه‌ دوره‌ دوم‌ كه‌ شاخص‌ آن‌ توجه‌ به‌ دستور زبانهاي‌اروپائي‌ است‌ و منطقاً بايد خاتمه‌ يافته‌ باشد به‌ موازات‌ دستور شناسي‌ دوره‌ سوم‌ ادامه‌ دارد. در دوره‌ سوم‌ ،دستور شناسي‌ بر پايه‌ نظريه‌هاي‌ زباني‌ صورت‌ مي‌گيرد و گفته‌ مي‌شود كه‌ تاكنون‌ دو نظريه‌ زباني‌ساختگرايي‌ و زايا - گشتاري‌ بر زبان‌ فارسي‌ پياده‌ شده‌ است‌. در اين‌ بررسي‌ نه‌ تنها به‌ تمايزهاي‌ دستورهاي‌نظريه‌اي‌ با دستورهاي‌ دوره‌ اول‌ و دوم‌ پرداخته‌ مي‌شود، بلكه‌ دستورهايي‌ كه‌ بر پايه‌ دو نظريه‌ فوق‌ درفارسي‌ نگاشته‌ شده‌اند مورد نقد و بررسي‌ قرار مي‌گيرند. اين‌ دستورها در درجه‌ اول‌ در چهارچوب‌ اصول‌خود و در درجه‌ دوم‌ مقايسه‌ با يكديگر ارزيابي‌ مي‌شوندو سپس‌ در پايان‌، طي‌ فصل‌ چهارم‌ اين‌ نتيجه‌ اتخاذمي‌شود كه‌ طي‌ شناخت‌ بدست‌ آمده‌ از اصول‌ نظريه‌ زايا گشتاري‌ گستره‌ دستور شناسي‌ تعبير كرده‌است‌. درواقع‌ در روند دستور شناسي‌ زبان‌ فارسي‌ با مفهوم‌ ديگري‌ از دستور و دستور شناسي‌ روبرو مي‌شويم‌ كه‌مسيرهاي‌ آينده‌ را در جهت‌ تكامل‌ دستور شناسي‌ فارسي‌، تعيين‌ مي‌كند.