تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : نسيم اسفندياري

دانشكده : زبانهاي خارجي

استاد راهنما : دکتر سيد محمدتقي طيب

تاريخ دفاع : 8/11/85

رشته و گرايش : زبان شناسي همگاني

استاد مشاور : دکتر بتول علي نژاد

بررسي جابه جايي معنايي در گفتار روز فارسي

چكيده

زبان پديده اي است اجتماعي. از اين رو هر تغييري كه در جامعه رخ مي دهد بي درنگ در زبان آشكار خواهد شد. زبان فارسي نيز زباني است متعلق به جامعه اي زنده و پر تكاپو و از اين تأثير مستثني نخواهد بود. يكي از جنبه هاي مهم در تغييرات زباني، موضوع تغيير معنايي است. همانطور كه مي دانيم رابطه معنا و هر صورت زباني صرفاً قراردادي بوده و هيچ ارتباط نهفته و ذاتي ميان آنها وجود ندارد. به همين جهت معاني واژه ها ممكن است تحت تأثير عوامل مختلفي چون اجتماعي، زباني، رواني، تاريخي و ... تغيير كنند.

هدف از انجام اين پژوهش، بررسي موضوع جابه جايي معنا در گفتار روز فارسي با تأكيد بر عوامل زباني است. آغاز كاربرد يك صورت زباني در معنايي تازه كه متفاوت و در عين حال مرتبط با معناي متداول خود باشد را جابه جايي معنايي مي گويند. گرچه بيشتر زبان شناسان موضوع تغيير معنا و تحول تاريخي معنا را مورد بررسي قرار داده اند، ولي كمتر ديده شده است كه در مورد جابه جايي معنا مطالعه اي جامع صورت گرفته باشد؛ از اين رو الگوي ارائه شده توسط بلومفيلد در مبحث تغييرات معنايي را مبناي كار خود قرار داده و سعي كرده ايم تا با بهره گيري از اين الگو به همراه تقسيم بندي هاي موجود در مبحث مجاز شميسا، به پيشنهاد الگويي نسبتاً جامع در موضوع جابه جايي معنا در گفتار روز فارسي بپردازيم.

داده هاي تحقيق از گفتار روزمرة فارسي زبانان و از ميان چندين فيلم سينمايي و سريال تلويزيوني جديد جمع آوري شده است. نتيجة تجزيه و تحليل داده ها به ارائه الگوي جابه جايي معنا در گفتار روز فارسي انجاميده است كه عبارت است از: ‌‌(1) ‌مجاز كه خود شامل الف- علاقه كليت و جزئيت، ب- علاقه عموم و خصوص، پ- علاقه تضاد، ت- علاقه جنس، ج- علاقه صفت، چ- علاقه محل و حال، ح- علاقه ابزاري و خ- علاقه شباهت مي شود، (2) تغيير دامنه معنايي كه عبارت است از توسيع و تخصيص معنايي، (3) تغيير منزلت معنايي كه شامل ترفيع و تنزيل معنايي مي شود و (4) تغيير شدت معنايي كه مبالغه و تخفيف را دربر مي گيرد.