طراحي و پياده‌سازي يک سيستم چک الکترونيکي در ايران

چکيده

براي ورود ايران به صحنة تجارت الکترونيکي، سيستمهاي پرداخت از جمله مهمترين بخشهاي ي است که بايستي متحول شود.با توجه به وسعت استفاده از چک در معاملات تجاري در ايران و پايين بودن هزينة پردازش و تسوية چک الکترونيکي به دليل سود جستن از ارتباطات الکترونيکي به جاي ارتباطات سنتي، پرداخت به روش چک الکترونيکي با پشتوانة تعهدآور قانوني چک براي پرداخت، به عنوان جايگزينِ چک کاغذي در پرداخت الکترونيکي مطرح است. چک الکترونيکي علاوه بر C2C، هر سه حوزة B2C، B2B ، و B2G را پوشش مي‌دهد. از آنجاييکه طراحي اين سيستمها به دليل بالا بودن مبلغ مبادله، از پيچيدگي‌هاي امنيتي ذاتي برخوردار است، اين تحقيق مي‌تواند ضمن فراهم آوردن زمينه مطالعاتي سيستمهاي پرداخت اينترنتي براي الحاق به بازارهاي جهاني با ارزهاي جهاني، مدل مناسبي نيز براي طراحي و پياده‌سازي ساير سيستمهاي پرداخت الکترونيکي از رده‌هاي پايين‌تر باشد. با توجه به اينکه سه مرحلة صدور، ارسال و واگذاري چک الکترونيکي، در حوزة پرداخت الکترونيکي، و مرحلة پاياپاي و تسوية آن، در حوزة بانکداري الکترونيکي قرار دارد، اين تحقيق، اين دو زمينه را در بر مي گيرد.

در سيستم پيشنهادي پاياچک، سند ديجيتالي چک از روي اينترنت بين پايا بانکهاي مربوطه مبادله مي‌شود. با اتکا به مرجع تأييد گواهي‌ها و امضاهاي ديجيتالي، امکان بررسي صحت سند و هويت موجوديتهاي دخيل در جريان پرداخت در نزد هرکدام ازموجوديتها ميسر است. پايابانکِ پايامشتري و پايا بانکِ پاياتاجر از طريق سويچ بين بانکي "شتاب"، با يکديگر پاياپاي و تسويه مي‌کنند و نتيجه را به اطلاع پايامشتري و پاياتاجر مي‌ رسانند.

در اين تحقيق، در مقايسه با دو سيستم چک الکترونيکي FSTC eCheck و MANDATE ، دوگونه خدمات کارت، براي دارندگان حسابهاي عادي و جاري، و موجوديت ديگري نيز، موسوم به مؤسسة عامل در ارتباط با پايابانکِ پايامشتري در نظر گرفته شده است. وجود مؤسسة عامل، باعث بهبود نقدينگي حساب پايامشتريان مي‌شود. همچنين با قرار دادن يک زوج کليد اضافه به عنوان "کليد‌امضاي‌کاربري"، يک پايا کاربر مي‌تواند روي يک کارت، داراي يک امضاي کاربري و چندين امضاي حساب باشد و هرکدام از حسابها که سربيايد، شمارة کاربري او در پايابانک محفوظ است و اين امکانات در هيچ يک از دو سيستم مذکور، پوشش داده نشده بود. اخيراً مدل سيستم پاياچک در کميتة تحقيقاتي گروه کاربران ايراني سوئيفت به تصويب رسيده و در دست پياده‌سازي عملي است.