بررسي انگيزش و كاربرد آن در مديريت از منظر حضرت علي (ع) با رويكردي تطبيقي به برخي تئوريهاي انگيزش (با تأكيد بر نهج البلاغه)

چكيده

انگيزش يكي از موضوعات اساسي علم مديريت مي‌باشد كه تئوريهاي متعددي براي تشريح ريشه‌ها و چگونگي فرآيند شكل‌گيري آن ارائه شده است با اين وجود تا كنون براي بسياري از سؤالات مربوط به آن پاسخ روشني ارائه نشده است. توجه به سلوك و سخنان معصومين (ع) كه از سرچشمه وحي سيراب شده‌اند مي‌تواند راهكاري براي روشن شدن موضوع انگيزش و مسائل برخواسته از پيچيدگيهاي انسان باشد. هدف اين پژوهش پاسخگويي به سؤالاتي در زمينة عوامل مؤثر بر انگيزش، سلسله مراتب نيازها، مهمترين عوامل انگيزشي، كاربرد انگيزش در مديريت از ديدگاه حضرت علي (ع) و نيز بررسي نقاط تشابه و تمايز بين ديدگاه انگيزشي ايشان با برخي تئوريهاي ارائه شده در غرب مي‌باشد. در اين تحقيق كه به روش كتابخانه‌اي و به شيوه تحليلي ـ مقايسه‌اي صورت گرفته است پس از بيان ادبياتي مختصر از مطالعات غربي در زمينه انگيزش به موضوعاتي چون، مديريت اسلامي و انسان در ديدگاه اسلام اشاره شده است، سپس عوامل موثر بر انگيزش از ديدگاه حضرت علي (ع) عواملي چون نيازها و گرايشها، محيط، نحوه مديريت و ويژگيهاي شغل شناسايي شد در اين ديدگاه مدار ارزشها است كه تعيين كننده دامنه كاربرد عوامل انگيزشي خواهد بود. در اين دامنه عامل صيانت ذات در بُعد زيستي به عنوان ضروري‌ترين عامل و عامل عشق و محبت الهي به عنوان عالي‌ترين نوع انگيزه در نظر گرفته شده است. در پايان ديدگاه انگيزشي حضرت با تئوري مزلو، هرزبرگ و مدل پورتر ـ لاولر مورد مقايسه قرار گرفت. وجوه تشابه بيشتر در زمينه‌هايي مانند عوامل زيستي، احتمال موفقيت و ويژگيهاي شغلي، و مهم‌ترين نقاط تمايز مربوط به توجه خاص حضرت به عوامل معنوي و عامل انجام وظيفه الهي شناسايي شد.