تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : آرزو نصري سبداني

دانشكده : علوم اداري و اقتصاد

استاد راهنما : دکتر علي اميدي

تاريخ دفاع : 30/7/86

رشته و گرايش : علوم سياسي

استاد مشاور : دکتر عنايت اله يزداني

ابعاد سياسي و حقوقي فعاليت هاي هسته اي ايران قبل و بعد از انقلاب اسلامي 1385- 1335

چكيده

مقايسه تاريخي برنامه هسته اي ايران در دو دوره زماني قبل و بعد از انقلاب اسلامي، حاکي از تفاوت رويکرد جهان غرب در همکاري با ايران هسته اي مي باشد. قبل از انقلاب، کشورهاي غربي به دلايلي چون خطر اتحاد جماهير شوروي سابق و احتمال نفوذ کمونيسم در ايران به همکاري اتمي با ايران تمايل نشان مي دادند و منافع اقتصادي ناشي از همکاري در نيروگاه‌هاي هسته اي ايران، خطر دستيابي آن به تسليحات هسته‌اي را به حاشيه رانده بود. اما با وقوع انقلاب اسلامي و اتخاذ سياست نه شرقي، نه غربي و به دنبال آن عدم وابستگي جمهوري اسلامي ايران به شرق و غرب، کشورهاي غربي به خصوص آمريکا در سياست خود در همکاري اتمي با ايران تجديدنظر کردند. بر اين اساس، کشورهاي مذکور با عنوان بهانه‌هايي نظير حمايت ايران از تروريسم و احتمال دستيابي تروريست ها مانند القاعده و حماس و... به تسليحات هسته اي ساخت ايران، لزوم مقابله با فعاليتهاي هسته اي ايران را مطرح نمودند. در راه مقابله با فعاليتهاي هسته اي ايران، اين کشورها از هيچ تلاشي فروگذار نکردند و با بيان برخي قصورات ايران و عدم تعهد آن به مفاد حقوقي پيمان هاي مرتبط با انرژي هسته اي مانند ان.پي.تي، بر لزوم حذف توان هسته اي و توقف غني سازي اورانيوم تأکيد دارند. حال آن که طبق مفاد حقوق بين الملل هسته‌اي، هر چند ايران در برنامه هسته اي خود مرتکب قصورات شده است، ولي اين به منزله نقض مفاد معاهده منع گسترش و انحراف به سمت توليد سلاح هاي هسته اي نبوده است. از اين رو، برخورد غرب با برنامه هسته اي ايران بيشتر سياسي است تا حقوقي. در حقيقت، دليل اصلي مقابله جهان غرب با فعاليتهاي هسته اي ايران، نظام سياسي ايران و ماهيت ضد آمريکايي و ضد اسرائيلي آن، ايجاد رقابت تسليحاتي و تغيير معادلات امنيتي در خاورميانه درصورت هسته اي شدن ايران مي باشد. واقعيت اين است که اقدامات آمريکا به وضوح نشان مي دهد که استراتژي اين کشور به انزوا کشاندن، تحت فشار گذاشتن، تضعيف و در صورت امکان سرنگون کردن رژيم جمهوري اسلامي ايران است. همين امر نيز سياسي بودن پرونده هسته اي ايران را نشان مي‌دهد. اين پايان نامه در پي آن است تا پس از ارائه کليات مرتبط با بحث، با بررسي جامع روند تاريخي فعاليتهاي هسته اي ايران در دو دوره زماني قبل و بعد از انقلاب اسلامي، ابعاد سياسي و حقوقي برنامه هاي هسته اي ايران همراه با تحليل هاي مختلف صورت گرفته در اين موضوع را مورد واكاوي قرار دهد و در پايان با ارائه پيشنهادات و راه‌حل‌هاي واقع بينانه براي برون رفت از اين بحران، گام مؤثري در اين زمينه بردارد. بر اين اساس، سئوال اصلي پايان نامه عبارت است از اين كه ابعاد سياسي و حقوقي فعاليتهاي هسته اي ايران قبل و بعد از انقلاب اسلامي چيست ؟ رساله حاضر با روش توصيفي – تحليلي و با سه هدف کلي صورت گرفته است: 1- تبيين ابعاد سياسي و حقوقي برنامه‌هاي هسته اي ايران قبل و بعد از انقلاب اسلامي، 2- بررسي دلايل همکاري جهان غرب با فعاليتهاي هسته‌اي ايران قبل از انقلاب و دلايل مخالفت آنها با فعاليتهاي هسته اي بعد از وقوع انقلاب در ايران، 3- تبيين چالش ها و فرصت هاي پيش‌روي ايران براي برون رفت از بحران هسته‌اي.

در راستاي تحقق اهداف فوق، يافته هاي تحقيق اثبات مي‌كند كه برخورد جهان غرب و آژانس بين المللي انرژي اتمي در قبال پرونده هسته اي ايران بيشتر سياسي است تا حقوقي.

كليدواژه‌ها: فناوري هسته‌اي، آژانس بين المللي انرژي اتمي، عهد نامه منع گسترش سلاح هاي هسته‌اي، موافقت‌نامه پادمان، پروتكل الحاقي منع گسترش سلاح‌هاي هسته‌اي، جهان غرب