تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : مهين فرشباف قاسمي آذر

دانشكده : علوم اداري و اقتصاد

استاد راهنما : دکتر سعيد وثوقي

تاريخ دفاع : 30/7/86

رشته و گرايش : علوم سياسي

استاد مشاور : دکتر سيد جواد امام جمعه زاده

سياست گسترش ناتو به شرق و تاثير آن بر امنيت ملي جمهوري اسلامي ايران

چكيده

ناتو پس از فروپاشي شوروي و پس از جنگ سرد نه تنها دچار فروپاشي نگرديد،‌ بلكه قدرتمند شده و از لحاظ مأموريتي و جغرافيايي گسترش يافت. ناتو و اختصاصاً آمريكا به عنوان تنها ابرقدرت باقي مانده در پي آن بودند كه از اتفاقاتي چون حادثه 11 سپتامبر، نهايت بهره را ببرند و با دستاويز قرار دادن تهديدات امنيتي و تلاش براي خنثي نمودن تهديدات وارد عمل شوند. اولويت هاي اوليه ي آمريكا مقابله با پيامدهاي منفي و تنش هاي احتمالي پس از پايان جنگ سرد بود اما سياست ايالات متحده در دوران رياست جمهوري بيل كلينتون تحت تأثير برخي عوامل قرار گرفت كه به تدريج بحث گسترش را به يك ضرورت مطلق مبدل كرد. حادثه 11 سپتامبر موجب شد تا تروريسم به عنوان مهمترين و كارآمدترين ابزار مداخله جويي در نظام نابسامان جهاني و در راستاي تجديد و احياي هژموني ايالات متحده و به تعبيري نهادينه كردن يك جانبه گرايي اين كشور مورد استفاده قرار گيرد. ماهيت تهديدات امنيتي، منجر به آن گرديد كه كارگزاران ناتو، علاوه بر تأمين ثبات و امنيت حوزه ي اروپا- آتلانتيك،‌ تأمين امنيت و ثبات حوزه هاي جغرافيايي همجوار را نيز در دستور كار اتحاديه قرار دهند از جمله موارد مخل امنيت بحران هاي منطقه اي،‌ بي ثباتي هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي، تكثير سلاح هاي كشتار جمعي،‌ تروريسم، جرائم سازمان يافته و ... مي باشد. در اين بين،‌ منطقه اوراسيا از مناطق محوري و اصلي جهان است. منطقه مزبور بيش از هفتاد درصد انرژي جهان را درخود جاي داده است. علاوه بر منابع استراتژيك منطقه اوراسيا از گذشته ي دور به دليل اولويت ژئوليتيك آن به عنوان هارتلند مدنظر بوده است. اوراسيا به لحاظ كنترل قطب هاي قدرت چون روسيه، چين،‌ هند و ... و بازار فروش محصولات غربي براي ناتو با محوريت آمريكا داراي ارزش زيادي است. به لحاظ آنچه ذكر گرديد. ناتو با طرح موضوع امنيت و مشخصاً تروريسم كه كشورهاي جهان را تهديد مي كند وارد عمل گرديد طرح امنيت با موضوع گسترش ناتو جلوه ي عملي يافت. ناتو در پي تسخير مناطق استراتژيك مي باشند به بهانه هاي مختلف است. ناتو و نومحافظه كاران آمريكا با طرح مسائلي چون ترويج دموكراسي، طرح خاورميانه بزرگ،‌ تغيير رژيم ها در چارچوب انقلاب هاي مخملي كوشش مي كند بر منطقه سلطه ي كامل يابند. در تحقيق پيش رو درصدد برآمد كه حركت گسترش ناتو به شرق و تأثيرات سياست ياد شده بر امنيت ملي ج.ا.ا را بررسي نمايد. روش تحقيق با استمداد از نظريه امنيت تعاوني است. اين نظريه در چهارمين حلقه خود يعني ترويج ثبات در كشورهاي مجاور قلمرو ناتو مي باشد. در اين بين مديريت بحران به ابزارهاي عملياتي ناتو براي ترويج ثبات در خارج از حوزه سنتي ناتو مبدل گشتند. حضور نيروهاي ناتو در اطراف مرزهاي ج.ا.ايران منجمله در افغانستان،‌ عراق، آسياي مركزي و قفقاز، ‌منطقه خليج فارس و عضويت تركيه در ناتو و همچنين تقاضاي عضويت روسيه در ناتو،‌ هم مرز شدن اين اتحاديه را با مرزهاي كشورمان به بار آورده است كه نهايتاً سياست گسترش ناتو بي شك تأثيرات مستقيم امنيتي بر امنيت ملي ج.ا.ايران وارد كرده است.

كليد واژه ها: ناتو،‌ امنيت ملي،‌ سياست گسترش به شرق