ارزيابي اثر هزينه­هاي نمايندگي بر قيمت گذاري خدمات حسابرسي در شركت­هاي توليدي بورس اوراق بهادار تهران براي سال 1384

چكيده

افزايش اندازه شرکت­ها، تخصصي شدن امور و تفکيک مديريت از مالکيت موجب بروز تضاد منافع و ايجاد هزينه­هاي نمايندگي شده است. در چنين شرايطي مديران با ارائه اطلاعات مالي شرکت سعي مي­نمايند هزينه­هاي نمايندگي را کاهش دهند. اما احتمال وجود سوگيري و آلودگي در اطلاعات ارائه شده توسط مديريت، نياز به استفاده از خدمات کارشناسانه يک شخص مستقل با عنوان حسابرس را مطرح مي­نمايد. در اين چارچوب حسابرسي ابزاري جهت حفاظت و تحقق مفهوم پاسخگويي محسوب مي­شود. نقش حسابرسي در جوامع کنوني از طريق مکانيزم حرفه­اي صورت مي­پذيرد و شرط کافي در فعاليت­هاي حرفه­اي عموماً تامين منافع عمومي است. اين واقعيت بدان معني نيست که منافع اقتصادي حسابرس حرفه­اي نبايد مدنظر قرار گيرد، بلکه اين منافع بايد از طريق حق­الزحمه­اي تامين شود که از انعقاد قرارداد با صاحبکاران عايد حسابرس مي­شود. همسو با رفتار فعالان حرفه­اي، در ادبيات نظري نيز جهت برآورد حق­الزحمه حسابرسي از سه عامل توصيفي ريسک، حجم و پيچيدگي عمليات واحد مورد رسيدگي استفاده مي­شود.

هزينه­هاي نمايندگي به لحاظ نظري مي­تواند از طريق افزايش ريسک، حجم و پيچيدگي عمليات واحدهاي مورد حسابرسي، اثر فزاينده­اي بر قيمت­گذاري خدمات حسابرسي داشته باشد. سوال اصلي که اين پژوهش به دنبال ارائه پاسخي براي آن مي­باشد اين است که آيا در شرايط فعلي فعاليت حرفه حسابرسي در ايران، اين گونه عوامل در قيمت­گذاري خدمات حسابرسي مورد توجه قرار مي­گيرند. به عبارتي ديگر آيا هزينه­هاي نمايندگي با قيمت­گذاري خدمات حسابرسي رابطه­اي دارد يا خير؟ در راستاي دستيابي به پاسخي براي اين سوال فرضياتي تدوين و براي آزمون فرضيات از يك مدل رگرسيون استفاده شده است. نتايج بدست آمده از اين پژوهش نشان دهنده وجود رابطه بين هزينه­هاي نمايندگي و قيمت­گذاري خدمات حسابرسي مي­باشد. بر اين اساس مي­توان ادعا نمود که در ايران هزينه­هاي نمايندگي و يا تضاد منافع ميان گروه­هاي مختلف در شرکت وجود دارد و اين تضاد مي­تواند بر قيمت­گذاري خدمات حسابرسي موثر باشد.

واژگان کليدي: حسابرسي مستقل؛ قيمت­گذاري خدمات حسابرسي؛ هزينه­هاي نمايندگي.