تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : مجتبي تويسركاني

دانشكده : علوم اداري و اقتصاد

استاد راهنما : دکتر عنايت اله يزداني

تاريخ دفاع : 26/6/87

رشته و گرايش : روابط بين الملل

استاد مشاور : دکتر احمد جالينوسي

جنگ سرد جديد: چشم‏انداز رقابت قدرت ها در بازي بزرگ جديد حول محور خزر-خليج فارس

چكيده

بازگشت تدريجي روسيه به صحنه‌ي قدرت جهاني و تمايل نخبگان سياسي و نظامي اين کشور به احياي وضعيت پيشين مسکو در عرصه‌ي بين‌المللي، رقابت ميان مسکو با واشنگتن و پايتخت هاي اروپايي را به‌گونه اي رقم زده است که سطوح روابط دوستانه و همکاري‌هاي استراتژيک ميان شرق و غرب را به پايين ترين سطح خود طي سال هاي پس از جنگ سرد کلاسيک رسانده است. اين وضعيت در کنار تحرّکات جديد ناتو در مركز اوراسيا و خاورميانه و درپي آن، شكل گيري سازمان همكاري شانگهاي ازسوي قدرت‏هاي شرقي، نشان مي دهد که امروزه نماي ديگري از جنگ سرد که اصطلاحاً جنگ سرد جديد يا جنگ سرد دوم خوانده مي شود، درحال شكل گيري است. دراين حال، تحولات سال هاي اخير در مناطق هم جوار آسياي مركزي، قفقاز و خاورميانه، نشانه هايي از تبديل اين حوزه ي مهم سياسي به محور بزرگ جنگ سرد و تضاد منافع آمريکا با روسيه و چين را در آينده ي نزديک بروز داده است. وضعيتي كه از آن به عنوان بازي بزرگ جديد قدرت‏ها حول محور خزر-خليج فارس به‏مثابه هارتلند جديد ياد مي شود.

دراين راستا، نوشتار حاضر جهت تشريح وضعيت جنگ سرد جديد طي بازي بزرگ جديد قدرت‏ها در هارتلند جديد، به طور مشخص سه هدف را دنبال نموده است: الف) تبيين مفهوم بازي بزرگ جديد مطابق با واقعيات موجود و مشخص نمودن بازيگران، اهداف آنها و زمين بازي. ب) توصيف و تبيين مفهوم جنگ سرد جديد و تعيين ابعاد و نشانه هاي آن. ج) ارزيابي نقش و جايگاه سازمان همكاري شانگهاي در روند جنگ سرد جديد .

نوع تحقيق در اين پژوهش، توصيفي-تحليلي بوده و جهت پاسخ به سؤالات مطرح شده‏ي هم‏جهت با اهداف فوق، به طور مشخص از روش شناسي استنباطي براي درک و پردازش مفاهيم هارتلند جديد، بازي بزرگ جديد و جنگ سرد جديد و همچنين شناخت نقش ژئوپليتيک سلطه، به مثابه مهم ترين رويکرد ژئوپليتيکي مطرح در جنگ سرد جديد و در جريان بازي جديد قدرت‏ها استفاده شده است. گردآوري اطلاعات نيز از روش‏هاي گوناگون و به طور کلي بر مبناي روش کتابخانه اي و اينترنتي با تکيه بر داده هاي تاريخي و قرائن و شواهد موجود با استفاده از تحقيقات انجام شده به وسيله ي ديگران صورت پذيرفته است.

واژه ‏هاي کليدي: جنگ سرد جديد، بازي بزرگ جديد، محور خزر-خليج فارس، اوراسياي ‎مركزي، خاورميانه، ژئوپليتيك، ناتو، شانگهاي.