تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : محمدرضا سارمي

دانشكده : علوم اداري و اقتصاد

استاد راهنما : دکتر علي اميدي

تاريخ دفاع : 1/11/86

رشته و گرايش : روابط بين الملل

استاد مشاور : دکتر حسين مسعودنيا

بررسي عوامل همگرا و واگرا در روابط ايران و مصر از 2006-1980

چكيده

بي گمان بررسي و تحليل روابط ايران و مصر به عنوان دو بازيگر متنفذ و مطرح منطقه­اي در نظام بين الملل حائز اهميت مي­باشد. اين دو کشور با توجه به موقعيت ژئوپلتيک، ژئواسترتژيک و ژئواکونوميک خود و همچنين قرار گرفتن در منطقه­ي حساس و بحران خيز خاورميانه نقشي شگرف و تحول آفرين در تحولات جهاني و منطقه­اي از جمله نزاع اعراب و اسرائيل ايفا کرده­اند.

روابط دو کشور ايران و مصر از دوره­هاي پيشين تاکنون دستخوش فراز و نشيب­هاي فراواني بوده است. در دوران قبل از پيروزي انقلاب اسلامي، روابط دو کشور در دوره­ي زمامداري جمال عبدالناصر در مصر بيشتر حالتي تقابلي داشته ولي در دوره­ي انورسادات اين روابط بيشتر حالت تعاملي و بر اساس اصل همزيستي مسالمت آميز بوده است، ولي در دوران بعد از انقلاب اسلامي ايران، اساساً مصر به عنوان کشوري که با امضاي قرارداد کمپ ديويد آرمان ملت فلسطين را به چالش کشيده است از طرف رهبران انقلاب ايران به عنوان خائن معرفي شد و به همين اعتبار، رژيم مصر مورد انزجار ايران قرار گرفت. حمايت آشکار ايران از قتل انورسادات رئيس جمهور – غرب گراي – مصر، آب سردي بود که بر روابط روبه سردي دو کشور پاشيده شد و عملاً دو کشور از لحاظ ايدئولوژيکي و سياسي در برابر هم صف آرايي کردند. اين روابط تنش آميز تا اواخر دوران رياست جمهوري حجه الاسلام هاشمي رفسنجاني در ايران ادامه داشت، لکن با روي کار آمدن دولت اصلاحگراي خاتمي و پيشنهاد سياست تنش زدايي، روابط دو کشور روبه بهبودي گراييد.

نکته­ي مهم در بررسي و تحليل روابط دو کشور ايران و مصر، نقش و جايگاه مهم دولت ايالات متحده­ي آمريکا مي­باشد. آمريکا بطور سنتي بخصوص بعد از مرگ ناصر روابطي دوستانه با دولت مصر داشته و ساليانه چند صد ميليون دلار از طرف دولت آمريکا کمک­هاي بلاعوضي به خزانه­ي دولت مصر واريز مي­شود. اما ايران برخلاف مصر، بعد از انقلاب اسلامي يک نوع سياست تقابل با غرب را در پيش گرفته و به همين جهت ايران و مصر هرگز نتوانسته­اند بر سر موضوعات کليدي در منطقه به نوعي به تفاهم و توافق برسند که البته آمريکا نقش عمده­اي در به هم ريختن پايه­هاي دوستي اين دو کشور مهم و اثر گذار داشته است.

در اين پژوهش سعي بر آن شده است که با بررسي و آناليز مختصات و مؤلفه­هاي تأثيرگذار و محوري در دو کشور مصر و ايران و همچنين واکاوي نقش دولت آمريکا به عنوان يک قدرت بزرگ در ساختار بهم پيوسته­ و پيچيده­ي نظام بين الملل به يک جمع بندي جامع و کامل در مورد روابط دو کشور در فاصله سال­هاي 1980 تا 2006 دست يابيم. روش مورد استفاده در اين پژوهش توصيفي – تحليلي بوده و چارچوب نظري مورد استفاده، مدل تحليل سياست خارجي جيمز روزنا مي­باشد.

واژگان کليدي: عوامل همگرا، عوامل واگرا، تنش زدايي، سياست خارجي، دوره­ي خاتمي، گفتگوي تمدن­ها.