تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : محمد خدابنده کوهي

دانشكده : علوم اداري و اقتصاد

استاد راهنما : دکتر عنايت اله يزداني

تاريخ دفاع : 21/12/86

رشته و گرايش : علوم سياسي

استاد مشاور : دکتر حسين هرسيج- دکتر سعيد وثوقي

تحول تروريسم در عصر جهاني شدن در چهارچوب امنيت پست مدرن

چكيده

در اكثر سال‌هاي قرن گذشته، امنيت در چهارچوب تنگ و محدود دولت‌محور مدنظر بود و واقع‌گرايي و پس‌از آن نوواقع‌گرايي در قالب پوزيتيويسم در عرصه‌ي روابط بين‌الملل و مطالعات امنيتي پارادايم حاکم بودند و تمام توجهات بر بعد نظامي و عيني امنيت معطوف بود. امّا در عصر جهاني‌شدن همراه با شكل‌گيري تحولات در همه‌ي عرصه‌ها، بدون شك مسائل امنيتي نيز متحول شده است كه تضعيف حاكميت انحصاري دولت‌ و با چالش مواجه شدن مرجع امنيت بودن آن و همچنين مطرح شدن ابعاد جديدي از امنيت نظير ابعاد اقتصادي، سياسي، قومي، نژادي، فرهنگي، جنسي و زيست‌محيطي در كنار بعد نظامي و بعد ذهني در برابر بعد عيني از مهم‎‌ترين اين تحولات بوده است. در اين راستا در عصر جهاني‌شدن آن‌چه كه بيشتر مورد توجه‌ي نظريه‌پردازان قرار مي‌گيرد، بحث تهديدات نامتقارن به طور عام و تروريسم به طور خاص است كه اهميت و كاركرد و جايگاهي به‌خصوص در اين عصر يافته است. در واقع تروريسم پست‌مدرن از چالش‌هاي جدي امنيتي در عصر جهاني‌شدن محسوب مي­شود كه بر ميزان ناامني‌هاي جهاني افزوده است. از اين رو تحقيق در خصوص شناخت ماهيت تروريسم در عصر حاضر و همچنين علل بروز اقدامات تروريستي و شناخت ريشه‌هاي آن، يكي از ضروري‌ترين نياز امنيتي روز دنيا مي‌باشد.

بنابراين پژوهش حاضر در نظر دارد تا تهديدات تروريستي امنيتي بين‌الملل را که در چهارچوب نظريه‌هاي امنيتي پست‌مدرن مورد شناسايي قرار گرفته است، مورد بررسي قرار دهد. امّا از آن‌جاكه يک چهارچوب تئوريک واحدي در حوزه‌ي امنيت پست‌مدرن ارائه نشده و نيز به نسبت تحول در محيط بين‌الملل بسياري از مفاهيم تئوريک به لحاظ مصداقي دچار تحول شده است و اين تحول هم‌چنان ادامه خواهد داشت، بنابراين صرفاً بر تهديدات تروريستي برآمده از عصر جهاني شدن توجه شده است. بر اين اساس تلاش جهت شناخت و توصيف مراحل مختلف تروريسم؛ شناخت و بررسي عوامل تأثيرگذار در تحول تروريسم در عصر جهانی‌شدن؛ و نيز تعيين و تبيين اهداف تروريستي در عصر جهاني‌شدن، نماي كلي اين تحقيق را شامل مي‌شود. در اين راستا سه سوال محوري نيز اين‌گونه مطرح شده است كه تروريسم در عصر جهاني‌شدن چه تحولي نسبت به گذشته پيدا نموده است؟ چه عواملي در تحول تروريسم تأثيرگذار بوده است؟ و همچنين عمده اهداف تروريستي در عصر جهاني‌شدن متوجة کدام نقطه از جهان مي‌باشد و چرا؟

امّا يافته‌هاي اين پژوهش كه با بهره‌گيري از روش توصيفي- تحليلي و تكيه بر داده‌هاي عيني- تاريخي و استفاده از منابع كتابخانه‌اي و اينترنتي صورت پذيرفته نشان مي‌دهد كه تروريسم در عصر جهاني‌شدن از ماهيت گرفته تا ساختار و هدف و انگيزه و دامنه‌ي فعاليت و به‌طوركلي از هر لحاظ متحول گرديده و اين تحول در جهت افزايش قدرت و اثرگذاري آن بوده است. از سوي ديگر بر اساس رويكرد پست‌مدرن مشخص گرديد براي ريشه‌يابي تروريسم در كنار مسائل عيني مانند برخوردهاي نظامي، بر مسائلي همچون بي‌عدالتي و تبعيض در عرصه‌هاي اجتماعي، اقتصادي، سياسي، جنسيتي، فرهنگي، تكنولوژيكي نيز بايد توجه نمود. در واقع از همان عواملي كه در تحول امنيت مؤثر مي‌باشند، يعني؛ گسترش تكنولوژي به‌ويژه در عرصه‌ي اطلاعاتي و ارتباطاتي و همچنين در عرصه‌ي توليد جنگ‌افزارها، انفجار جمعيتي، افزايش شمار بازيگران، گسترش شكاف فقير- غني و شمال- جنوب، مسائل زيست‌محيطي و فروپاشي نظام دوقطبي به‌همراه نامتقارن شدن عرصه‌ي نبرد و همچنين برخي اقدامات و مداخلات ايالات متحده‌ي آمريكا از فرداي پايان جنگ دوم جهاني در سرتاسر جهان، مي‌توان به عنوان ريشه‌هاي اصلي تحول تروريسم نام برد. از طرف ديگر دليل اصلي اين‌‌كه عمده حملات تروريستي در دوران معاصر عليه منافع غرب و به‌ويژه ايالات متحده آمريكا انجام مي‌گيرد؛ به خود اين كشورها و اقدامات آنها به‌ويژه در دوران معاصر برمي‌گردد.

در واقع سال‌ها حركت‌هاي استعمارگرانه‌ي غرب و به‌ويژه اقدامات ايالات متحده آمريكا به خصوص از بعداز جنگ دوم جهاني و حمايت از ديكتاتورها و نظام‌هاي مطلقه در مناطق مختلف از جهان به همراه سركوب نهضت‌هاي ملي و آزادي‌خواه يكي از عوامل اصلي ميل نمودن اهداف تروريستي به سوي منافع ايالات متحده و متحدانش بوده است.

واژه‌هاي کليدي: امنيت پست‌مدرن، تروريسم، تروريسم پست‌مدرن، تروريسم بين‌الملل، تروريسم دولتي، تهديدات نامتقارن، جنگ نامتقارن