تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : فرهاد قنبري

دانشكده : علوم اداري و اقتصاد

استاد راهنما : دکتر نوذر شفيعي

تاريخ دفاع : 29/7/87

رشته و گرايش : روابط بين الملل

استاد مشاور : دکتر حسين هرسيج

همكاريهاي هسته‌اي هند و آمريكا و تأثير آن بر وضعيت ژئوپوليتيك جنوب آسيا

چكيده

پژوهش حاضر با هدف همكاريهاي هسته‌اي هند و آمريكا و تأثير آن بر وضعيت ژئوپوليتيك جنوب آسيا انجام گرفته است. روش تحقيق در اين پژوهش توصيفي- تحليلي است. بدين معني كه ابتدا منابع مربوطه مطالعه و فيش‌برداري شده است، سپس با توجه به سوالات ويژه‌ي پژوهش به تحليل داده‌ها پرداخته و پس از آن به نگارش موضوع بر حسب فصول تعيين شده مبادرت شده است. نتايج اين پژوهش نشان داد پس از پايان جنگ سرد گسترش مناسبات آمريكا با هند به عنوان قدرت سطح دوم نظام معاصر كه با همكاريهاي هسته‌اي دو كشور به سطح استراتژيك ارتقاء يافت، تغييراتي را در وضعيت ژئوپوليتيك منطقه برخلاف آنچه در دوران جنگ سرد وجود داشت، پديد آورده است. در دوران جنگ سرد تنش هند و پاكستان بر سر مسئله‌ي كشمير همراه با رقابت ايدئولوژيك ابرقدرتها، جنوب آسيا را وارد نظام ژئوپوليتيكي ساخت كه در يك سر آن محور آمريكا- پاكستان و در سر ديگر آن محور مسكو- دهلي‌نو قرار داشت. با فروپاشي شوروي و متعاقب آن پايان جنگ سرد از اهميت استراتژيكي پاكستان در سياست خارجي آمريكا كاسته شد. دوري واشنگتن از اسلام‌آباد با گسترش روابط با هند قدرت اصلي منطقه همراه شد و هند عامل مهمتري در ترتيبات امنيتي و استراتژي‌هاي جهاني محسوب گرديد و لذا توسعه‌ي مناسبات دوجانبه با هند نيز به طور جامع‌تري مورد توجه آمريكايي‌ها قرار گرفت. ناپديد شدن محرك‌هاي جنگ سرد از جمله سياست عدم تعهد، نظام دوقطبي و گزينش اقتصاد ليبرالي به جاي نظام شبه‌سوسياليستي در هند، مسير گسترش روابط دو كشور را هموار ساخت و با انعقاد قرارداد همكاريهاي هسته‌اي غيرنظامي روابط دو كشور در بعد امنيتي و استراتژيك به نقطه‌ي اوج خود رسيد. خطوط كلي همكاريهاي هسته‌اي هند و آمريكا كه حاصل يك دهه تلاش مشترك دو كشور در زمينه‌ي منافع مشترك امنيتي است، از يك طرف محصول دگرگوني‌هايي است كه در سياست خارجي دو كشور حادث شده و از طرف ديگر حاصل فرصتها و چالشهاي مشتركي است كه سياست خارجي دو كشور را بر مبناي واقعيت‌هاي استراتژيك منطقه‌اي و جهاني به يكديگر نزديك كرده است. توافقنامه‌ي همكاري هسته‌اي هند و آمريكا ضمن پذيرش هند به عنوان يك قدرت منطقه‌اي نوظهور، از يك طرف بيانگر اين واقعيت است كه ايالات متحده ناگزير از جلب همكاري قدرتهاي منطقه‌اي در جهت حل مسائل جهاني مي‌باشد و آمريكا بايد روابط خود را با قدرتهاي منطقه‌اي حفظ نموده تا به كمك آنان به كنترل منطقه بپردازند و از طرف ديگر به اين معني خواهد بود كه انتخاب استراتژيكي آمريكا پس از پايان جنگ سرد هند خواهد بود نه پاكستان. اين توافقنامه با بهبود كمي و كيفي در سلاح‌هاي هسته‌اي و متعارف هند، توازن را به نفع هند در منطقه‌ي جنوب آسيا رقم زده است كه به تبع آن ساختار اتحاديه‌هاي رسمي منطقه‌اي و ساختار ژئوپوليتيكي جنوب آسيا را دستخوش تغييراتي ساخته است. به طوري كه هند را به اتحاد راهبردي با آمريكا ترغيب كرده و در مقابل پاكستان را به سوي گزينه‌ي اتحاد استراتژيك با چين سوق داده است. به عبارت ديگر مي‌توان گفت، جنوب آسيا وارد نظام ژئوپوليتيكي شده كه در يك سر آن محور آمريكا- هند و در سر ديگر آن محور پاكستان- چين قرار دارد.

واژه‌هاي كليدي: ژئوپوليتيك، منطقه‌ي جنوب آسيا، همكاريهاي هسته‌اي هند و آمريكا، سياست خارجي.