تحصيلات تکميلي

تاريخ دفاع : 14/6/79

رشته و گرايش : علوم سياسي

استاد مشاور : دکتر سيد جواد امام جمعه زاده

نام و نام خانوادگي : نورعلي غلامحسين نيا سماکوش

دانشكده : علوم اداري و اقتصاد

استاد راهنما : دکتر علي صادقي

دولت آرماني در انديشه ماكياولي و موانع سياسي-اجتماعي در تحقق آن

چكيده

در اين تحقيق سعي شده است بر اساس يك بينش تاريخي و سياسي ،‌انديشه سياسي ماكياولي در زمينه دولت آرماني ( جمهوريت) وي بررسي شود . بررسي سير قهقرايي و تباهي‏اي كه دولت ـ شهرهاي ايتاليا با آن مواجه بودند و وجود دخالتهاي خارجي در سير تكوين يك دولت متحد و يكپارچه ، همچنين موانع و تأثيرات سياسي ـ اجتماعي عصر رنسانس در تحقق دولت مطلوب ماكياولي ، از اصول اساسي اين تحقيق است.

هدف از تحقيق نشان دادن اساس و مبنا بودن شرايط سياس و تاريخي درخصوص تبلور انديشه‏ها و طرح ديدگاهها و نظرات جديد اتس . سؤال اصلي تحقيق اين است كه شرايط سياسي واجتماعي رنسانس چه تأثيري در مفهوم دولت آرماني ( جمهوريت ماكياولي داشته است ؟ و به اين نتيجه نايل مي‏شود كه اين شرايط سياسي و اجتماعي عصر رنسانس بوده است كه ماكياولي را وادار به بيان چنين ديدگاهي نسبت به دولت كرده است . اين تحقيق شامل يك مقدمه و چهار فصل است . عنوان فصل اول سيري اجمالي بر انديشه و فلسفه در قرون وسطي است . علت گنجاندن اين فصل در تحقيق اين است كه ما به شناخت شرايط رنسانس پي نخواهيم برد مگر اينكه انديشه قرون وسطايي را نشناسيم . در اين فصل تاريخچه‏اي از اوضاع و احوال ظهور مسيحيت ، همچنين انديشه فلسفي و ديني آن عصر و تقابل دو قدرت آسماني ( كليسا) و قدرت زميني ( امپراطور) با توجه به نظران و انديشه بزرگان اين دوره ، شناسانده شده است . در كل با توجه به سلطه هزار ساله انديشه و تفكر قرون وسطايي قدرت كليسايي توانست بر قدرت زميني يعني امپراطوري غلبه نمايد . در نتيجه هنگامي كه فلسفه دوران قرون وسطي به جاي انديشة‌ عقلايي يوناني ، جاي خود را به يك ديدگاه ديني و اخلاقي بر اساس باورهاي متافيزيكي داد ، حالتي ايدوئولوژيكي به خود گرفت و رو به نابودي رفت.

عنوان فصل دوم ، شرايط سياسي ،‌اقتصادي و فرهنگي عصر رنسانس است . دوراني كه تحولات عظيمي را شاهد بود ، اختراع كاغذ ، ترجمه كتاب مقدس ،‌گسترش علوم و آزادي انديشه . از لحاظ سياسي نيز رنسانس دوره قدرت گرفتن شاهان ، ظهور ناسيوناليسم ، بورژوازي و اومانيسم بود . به بررسي آراء تفكرات نمايندگان علمي و فرهنگي و ديني اين دورة نظير ، كيپلر ، گاليله ، كپرنيك ، مونتني ، كوزايي ، رافائل ، پترارك ، دورر ، رابله ، داوينچي ، ميكل آنژ ، لوتر ، كولوين ، اراسموس و زوينگلي پرداخته شد . همچنين به رفورماسيون كه چالشي ميان رابطه كليسا و امپراطور برقرار كرد و آن را به سوي رابطه فرد و دولت كشاند . در كل انديشه اقتدار كليسايي از بين رفت و كليساي ملي متولد شد و در نتيجه شيوة جهاني جامعه قرون وسطايي به شيوة ملي تبديل شد.

فصل سوم به بررسي ويژگيهاي دولت آرماني ماكياولي مي‏پردازد . جمهوري‏اي كه با اقتباس از جمهوري روم كه در مفاهيم قدرت ، سياست و دولت داراي ويژگي‏هايي نظير ؛ نظم و انضباط ، كاربرد صحيح قدرت بر اساس رضايت مردم ، در نظر گرفتن مصلحت‏ها و ملاحظات ، اعتلا و تعالي بخشيدن به سرزمين و ميهن ،‌ حفظ و يكپارچگي دولت و مستقل عمل كردن آن ، وجود آزادي ، تعادل و موازنه ميان طبقات اجتماعي ، امنيت حيات ، شرف و دارايي ، در نظر گرفتن خير و منافع ملي و عمومي ،‌ مذهبي نظام بخش ، قانونگذاري و وجود ارتش ملي و سپاهي قدرتمند است.

در فصل چهارم كه نتيجه‏گيري اين تحقيق است به تأثيرات و موانع اين ويژگي‏ها و مشخصه‏هاي عصر رنسانس مي‏پردازد . ماكياولي در عشقي كه نسبت به تمدن باستان داشت در رد اخلاق كليسايي ، در حمايت از فلسفه اين جهاني و در توجهش به ميهن نمايندة عصر خودش بود . عدم امنيت در سرزمين خود و وجود هرج و مرج داخلي ،‌ عدم وجود دولتي مقتدر و سپاهي ملي و منظم و همچنين قانون از عوامل تأثيرگذار در طرح دولت آرماني وي بوده‏اند . همچنين تأثيرات ناسيوناليسم ، اصلاحات و رفورميسم ، شيوع نوعي آزادي و تأثير انديشة اومانيست‏ها ، آزادي و خود مختاري دولتهاي پيرامونش را نبايد ناديده گرفت . . در كل انديشه وي بازتاب شرايط آن عصر بوده است واگر شرايط سياسي ،‌ اجتماعي عصرش نبود ،‌ ماكياولي هرگز قادر به نظريه پردازي درخصوص دولت نمي‏بود.