تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : سيد جواد رضايت

دانشكده : علوم اداري و اقتصاد

استاد راهنما : دکتر محمدعلي بصيري

تاريخ دفاع : 31/4/85

رشته و گرايش : علوم سياسي

استاد مشاور : دکتر سيد جواد امام جمعه زاده

مدرنيسم از نگاه رهبران مذهبي در ايران (دوره قاجاريه)

چكيده

مدرنيسم از نگاه رهبران مذهبي در ايران شايد در دوران معاصر که به نوعي دوران گذار در کشور ما مي باشد، از دغدغه‌هاي بسياري از دانشجوياني است که قصد تحقيق و بررسي مباني فکري و علمي را در کشور دنبال‌مي‌کنند.

پايان نامه مدرنيسم از نگاه رهبران مذهبي در دوره قاجاريه با نگاه به اين قطعه تاريخي سعي دارد تقابل بين دين و تفكرات نو را در بين انديشمندان آن دوره مورد بررسي قرار دهد. چنانچه سير تكامل جوامع از حلقه ها و مقاطع متعددي تشكيل گرديده است.

ساختار و محتواي هر مقطع متأثر از مجموعه تحولاتي است که در مقاطع پيشين به وقوع پيوسته اند و در بستر تاريخ شکل يافته اند و عصر جديد يعني رنسانس و پس از آن تمام زيربناهاي گذشته را دچار دگرگوني ساخت و کشور ما نيز بي تأثير از آن نبود.

مدرنيته را مي توان مجموعه فرهنگ و تمدن اروپايي از رنسانس به اين سو دانست يا آن را از امروزگي يا نوآوري ناميد و همچنين گفته اند مدرنيته دريافت ذهني نو از جهان، از هستي، زمان و تحول تاريخي است.

تعدد و تنوع حوزه هايي که مدرنيتي در آنها متجلي گشت شامل علم، هنر، فلسفه، تکنولوژي و 000 از يک سو و تعدد دستگاهها يا گرايشهاي فلسفي، فکري که به تحليل و تبيين آن پرداخته اند، از سوي ديگر بررسي مقوله مدرنيتي را مستلزم کار گسترده و دشواري نموده است که هر کدام از انديشمندان از زاويه نگاه خود به آن پرداخته اند و در ادامه آنان پا را فراتر گذاشته و انسان پست مدرن را نيز در راستاي نوع متکامل به ميدان چالش کشانده اند.

به طور کلي و با در نظر گرفتن تمامي انسانيت در همه زمانها مي توان دين را همچون گرايش شديد انسان ها به سوي وجود والاي خداوند يا نيروي برين و يا احساس ساده وابستگي به آنان به منظور تبيين علل وجودي خويشتن در جهان و بازيابي معنايي براي هستي دانست. در نتيجه دين اعتقادات نسبت به اين واقعيتها و اشکالي که به خود مي گيرند مناسک کيش ها و اعمال گوناگون مذهبي را مشخص مي‌دارد.

دورکهيم که از نقطه نظر جامعه شناسانه به مسائل مي پردازد دين را عبارت مي داند از: يک نهاد اجتماعي که اساس آن تمايز بين امر مقدس و امر نامقدس است.

به هر روي اگرچه شناخت منشاء علم انسان است اما کنشهاي گوناگون انسان هم موضوع شناخت قرار گرفته و بر پديده شناخت تأثير مي گذارد و از اين جهت شايد گزاف نباشد، اگر بگوييم دين و مدرنيسم از جنس همان شناخت براي انسانند و در گذر زمان انسانها همواره سعي داشته اند برداشت خود را از مسائل متافيزيکي بر اساس همان کنشهاي اشاره شده بيان نمايند.

مدرنيسم از نگاه رهبران مذهبي در ايران بخصوص در دوره قاجاريه که در واقع آن دوران را مي توان نقطه عطفي براي ورود به دوره جديد در ايران نام برد در پي يک مطلب اساسي است وآن مطلب چيزي نيست مگر اثبات اين موضوع که اصولاً روح دين همواره در پي نو به نوشدن و به تکامل رساندن انسان است و يا  به عبارتي ساده تر مدرنيسم ازجايگاه عقل هيچ تناقضي با دين ندارد، بلکه هر دودريک سيستم متوازن مي توانند به نيازهاي بشر پاسخ دهند. هر چند که در بررسي اين دوره تاريخي از نظر سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و بطور کلي واکنشهايي که متفکران ايراني در قبال مدرنيسم از خود نشان دادند، گاه محافظه کارانه، گاه راديکالي و گاه معتدل بود. اما ماحصل آن يک وجه مشترک داشت و آن رساندن تفکر در ايران به سوي پيشرفت و توسعه بود.

چنانچه با مطالعه بسياري از آن ديدگاهها که عمدتاً از زبان و قلم انديشمندان مسلمان و مذهبي که در اين پايان نامه مورد بررسي قرار گرفته در مي يابيم که فهم تئوريک آغاز مدرنيسم فراتر از مرزهاي حوزه هاي علميه قرار داشته و مفاهيمي همچون آزادي، پارلمان، تمدن غرب، مساوات، جمهوريت، مشروطه، انتخابات، اپوزسيون تسامل و تسامح، عقل‌گرايي، هويت ديني و اصلاح طلبي، قانونگذاري، نفي حکومت مطلقه و در يک کلام دموکراسي از دغدغه‌هاي مسلم و انکار ناپذير فکري آنان بوده است.

در پايان نامه مدرنيسم از نگاه رهبران مذهبي اين انديشه ها هر چند مختصر و در حد يک پايان نامه بررسي گشته که به عقيده نگارنده هر کدام از انديشه ها قادرند که در آينده تبديل به کتاب گردند و ذهن بسياري از کساني که انديشه نو را متعلق به غرب مي دانند را آگاه سازد که انديشمندان و متفکران اسلامي به مدد همه جانبه بودن دين اسلام قبل از مدرنيسم و حتي قبل از اينکه مونستيکو و هانبرود کايت به تدوين استراتژي هاي جامعه شناسانه در ارتباط با نوع حکوکت شوندگان و حکومت کنندگان بپردازند، اشاره داشته اند. زيرا که فرهنگ ديني ما بر اساس اصول برابري،آزادي و دموکراسي بنا گشته است.