تحصيلات تکميلي

نام و نام خانوادگي : مرجان مصورزاده

دانشكده : علوم اداري و اقتصاد

استاد راهنما : دکتر سعيد وثوقي

تاريخ دفاع : 31/4/86

رشته و گرايش : روابط بين الملل

استاد مشاور : دکتر سيد جواد امام جمعه زاده

بررسي تهديدات و چالش هاي امنيت ملي ج.ا.ا در قفقاز جنوبي

چكيده

منطقه قفقاز به دليل ويژگيهاي خاص ژئوپوليتيکي ،استراتژيکي و ژئواکونوميکي از نقاط حساس و بحران خيز جهان محسوب مي گردد. اين منطقه به لحاظ دارا بودن منابع غني نفت و گاز، وضعيت ترانزيتي مناسب، وجود بازارهاي مناسب جهت صادرات کالا و از منظر سياسي به دليل در بر گرفتن مهمترين مسائلي چون مناقشات لاينحل قومي، عدم ثبات سياسي و فقدان دمکراسي و غيره در جلب قدرت هاي منطقه‌اي و فرا منطقه اي به منظور حضور در منطقه و حتي انعقاد قراردادهاي نظامي و تشکيل ساختار هاي امنيتي غربي بسيار حائز اهميت مي باشد . در اين ميان قرار گرفتن کشور ايران در مجاورت و همجواري اين منطقه حساس و استراتژيک جهان ، مسائل امنيتي متعددي را پيش روي امنيت ملي ج . ا .ا قرار داده است. در واقع گر چه با فروپاشي شوروي در سال 1991، مهمترين و بزرگترين تهديد عليه ج . ا . ا از سمت مرزهاي شمالي برداشته شد، اما با شکل گيري مسائل امنيتي جديد ناشي از فروپاشي شوروي و خلآ قدرت ناشي از آن، ج.ا.ا با چالش ها و تهديدات جديدي از سوي کشورهاي منطقه قفقاز جنوبي، بازيگران منطقه اي و فرا منطقه اي حاضر در اين منطقه و در نهايت با چالشها و تهديدات امنيتي ناشي از حضور هر يک از ترتيبات و محورها و طرح هاي امنيتي موجود در قفقاز مواجه شد. در واقع شکل گيري کمربند امنيتي در مرزهاي شمالي ايران به ويژه از ناحيه حضور قدرتهاي فرامنطقه اي، ساختارها و طرح هاي امنيتي غربي، کشور را با تهديداتي چون تهديد سرزميني، اقتصادي، فرهنگي و ... روبرو ساخته که تآثير به سزايي را در موقعيت ايران در منطقه قفقاز خواهد داشت. در اين پژوهش بر مبناي سوال اصلي يعني: چه تهديدات و چالشهايي به لحاظ امنيتي با عنايت بر اتحاديه ها، ترتيبات و طرح هاي امنيتي پيش روي امنيت ملي ج . ا. ا مي باشد؟ ابتدا به شناخت منطقه مورد نظر يعني قفقاز جنوبي و شناخت واحدهاي سياسي حاضر در آن و سپس به بررسي مفهوم امنيتي با تاکيد ويژه بر مفاهيمي چون امنيت ملي و منطقه اي به عنوان چارچوب تئوريک تحقيق حاضر پرداخته و رويکرد هاي مختلف به امنيت ملي را در قالب سه رويکرد سنتي ، مدرن و پست مدرن تحليل و بررسي قرار داده و در ادامه نيز ، اهداف و منافع هر يک از قدرت ها و بازيگران منطقه اي و فرامنطقه اي، اهداف هر يک از اتحاديه ها، ترتيبات و طرح هاي امنيتي در قفقاز جنوبي را به منظور شناخت تهديدات و چالشهاي پيش روي امنيت ملي کشور را بيان کرده و در چهار چوب اين مباحث 1 فرضيه اصلي و 3 فرضيه فرعي اين پژوهش را اثبات نموده و در نهايت راهکارها و پيشنهاداتي را جهت بهبود موقعيت کشور در منطقه و همچنين راهکارهايي را جهت کاهش تهديدات و چالش هاي پيش روي ج. ا. ا. در قفقاز جنوبي ارائه کرديم. روش تحقيق در پژوهش فوق: توصيفي - تحليلي بوده، يعني از طريق روش تحليلي مفهوم امنيت در سه شکل: امنيت ملي- منطقه اي و بين المللي و در چارچوب سه رويکرد امنيت سنتي، مدرن و پست مدرن و همچنين سياست خارجي ج . ا . ا را تحليل کرده و به توصيف اهداف و منافع بازيگران منطقه اي و فرا منطقه اي، ترتيبات و طرح هاي امنيتي در قفقاز جنوبي پرداخته و چالشهاي امنيتي پيش روي ج. ا. ا را مورد تحليل قرار داديم.

كليد واژه ها: امنيت ملي، امنيت منطقه اي، امنيت بين المللي، منطقه قفقاز جنوبي، ژئوپليتيك، ژئواستراتژي، استراتژي، سياست خارجي، محيط امنيتي، جامعه كشورهاي مستقل مشترك المنافع، اتحاديه گوام، پيمان ترابوزان، اتحاديه اروپا، سازمان امنيت و همكاري اروپا، سازمان آتلانتيك شمالي.